Pamiętamy mapę z zieloną Polską na tle czerwonej Europy, którą kilkakrotnie z dumą prezentowali premier i minister finansów. Mniejsza z tym, że u nas wzrost był rok do roku, a w pozostałych krajach kwartał do kwartału, wyglądało pięknie.

Ja chciałbym przedstawić nieco inną mapę, z ostatniego World Economic Outlook Międzynarodowego Funduszu Walutowego, która pokazuje prognozy wzrostu dla krajów w latach 2010-2011, niebieskie rosną szybko, a czerwone wolno. Jak to możliwe, że pomimo miliardów środków unijnych Polska ma rosnąć wolno. Od dwóch lat ekonomiści w tym autor bloga ostrzegają, że bez reform nie będzie wzrostu. Jeszcze nie jest za późno, trzeba się wziąć do roboty, samo masowanie słupka popularności nie wystarczy.

Kilkukrotne prezentowanie zielonej mapy to jak megafony w piosence Jacka Kaczmarskiego “Poczekalnia”. W najnowszym Forbs-ie jest mój felieton, w którym przypominam refren tej piosenki:

“Uwierzyliśmy megafonom

Uprzejmie wszak ostrzegły nas

Po co stać w deszczu na peronie

Skoro przed nami jeszcze czas?”

Gdyby nieodżałowany Kaczmarski jeszcze żył, być może zaśpiewałby tak

“Nie wierzcie megafonom

Ich wrzask mugoli czyni z nas

W polskiej historii panteonie

Dziś czarodziejów nadszedł czas”

Od ponad pół roku prezentuję następujący pogląd na tym blogu:

- problemy Grecji są niezwiązywalne, bo uwzględniając koszty starzenia się społeczeństwa, olbrzymie zadłużenie i deficyt budżetowy, oraz perspektywy dwuletniej recesji, dług publiczny Grecji włączając przyszłe zobowiązania prawdopodobnie przekracza już 1000% PKB (tysiąc). Nie istnieje politycznie możliwa skala cięć i podwyżek podatków, która mogłaby ograniczyć proces narastania długu w Grecji. Dowodem jest seria strajków i strajk generalny zapowiedziany na 5 maja. Jedynym sposobem ograniczenia wydatków w Grecji jest brak pieniędzy, czyli odmowa refinansowania zadłużenia.

- strefa euro może wyjść z tego kryzysu fiskalnego wzmocniona tylko w wyniku szybkiego podjęcia koniecznych reform przez kraje południa Europy. W obecnej sytuacji, gdy brak marchewki, najlepszą motywacją do reform jest strach rządów krajów południa Europy przed bankructwem.

We wtorek opublikowano świetne dane, nastroje konsumentów się poprawiają po obu stronach Atlantyku, aktywność wytwórcza szybko rośnie, a tym czasem na giełdach całego świata odbyła się rzeź byków, na przykład w momencie rozpoczęcia pisania tego posta CAC40 w Paryżu spadał o ponad 3.2%.

Oczywiście przyczyną były wydarzenia wokół Grecji, wystąpiły też  pierwsze objawy zarażenia grecką grypą w Portugalii, rentowności obligacji rządów obu krajów silnie wzrosły, w przypadku Grecji były najwyższe na świecie (obligacje dwuletnie były oprocentowane na ponad 16% rocznie, drożej niż w zupełnie niewiarygodnej Wenezueli).

Few days ago IMF has published a concluding statement after its regular article IV consultation with Poland. People and institutions learn as time goes by, for those who like to see these changes I suggest looking at IMF policy recommendations given to Asian countries after 1997 crisis and comparing with those given to countries after 2008 crisis. But do not take me wrong, it is good that people learn from their past mistakes.

IMF statement has “surprised” some economists, take a look at Dr Piatkowski comment (he has spent some time in Washington working for Bretton Woods institutions). He rightly notes that IMF praises Poland for engineeering large discretionary fiscal stimulus which raised fiscal deficit from 2% to well above 7% of GDP. I have noted on this blog that Polish finance minister is a modern version of Dr Jekyll and Mr Hyde, he tells foreign investors and FT that Poland runs completely different fiscal policy then the rest of the crowd, ie. we are fiscally prudent. But at home he generates (or tolerates) one of the largest structural deficits in the EU and adopts massive creative budgeting.

IMF key recommendations are as follows: do not reduce fiscal deficit too fast (this is easy, as government has not proposed any real fiscal tightening measures) and if zloty continues to strengthen reduce interest rates and intervene of the FX markets. IMF – in politically correct language – also calls Fedak/Rostowski proposal to capture OFE (pension second pillar) savings insane (quote:  “We are concerned that this could be seen as a more fundamental reversal of pension reforms …“).

Financial Times donosi, że Komisja Europejska popiera propozycję utworzenia Europejskiego Funduszu Walutowego. Pada argument, że ten krok poprawi integrację gospodarczą strefy euro i zwiększy odporność Unii na ataki spekulacyjne. Uwaga, poparcie dla EFW deklarują głównie partie socjalistyczne. Jednocześnie Niemcy deklarują, że nie dadzą ani centa na pomoc Grecji. Wypada zatem wyjaśnić, co ma robić EFW. Otóż ten fundusz miałby najwyższy możliwy rating, więc móglby pożyczać bardzo tanio pieniądze na rynkach finansowych, a potem udzielać pożyczek z marżą krajom strefy euro, które byłyby w kłopotach, pod pewnymi warunkami. Pieknie, prawa. Pożyczymy, ale nie pieniądze niemieckie lub francuskie, tylko pozyskane z rynku, pewno chińskie, amerykańskie albo arabskie.

Zastanówmy się chwilę. Przecież jest MFW, który wykonuje tą samą robotę, ale na skalę globalną. Ale byłby wstyd prosić MFW o pomoc w wewnętrznych sprawach strefy euro. Więc politycznie łatwiej jest stworzyć nową instytucję, będą nowe fuchy dla eurokratów. Wyobraźmy sobie, że Grecja faktycznie bankrutuje w 2012 roku. W Atenach zjawiają się dwie misje, w Sheratonie mieszka misja MFW, a w Mariottcie misja EFW. Rząd Grecji może wybierać, która misja zaproponuje łagodniejsze warunki otrzymania pożyczki.

Zamiast zająć się reformą MFW i uczynić go bardziej skutecznym, kraje strefy euro tworzą EFW. Za chwilę pojawi się Azjatycki Fundusz Walutowy, Południowo-Amerykański Fundusz Walutowy … Już widzę wypowiedzi polityków. MFW będzie pomagał krajom rozwijającym się (Albanii, Prybałtom), a jeżeli w kłopoty wpadnie kraj bogaty (jak Grecja czy Hiszpania) to wtedy będzie pomagał EFW. Taka segmentacja rynku!

Europa narobiła mnóstwo głupstw w ciągu minionych kilku lat, z których mianowanie brytyjskiej baronessy na unijnego ministra spraw zagranicznych było jednym z mniejszych. Najwyższy czas się opamiętać. Każdy kto spojrzy na finanse Grecji w dłuższym okresie wie, że Grecja zbankrutuje. Europie nie są potrzebne socjalistyczne pomysły EFW, tylko więcej rynku. Bankructwo Grecji zmusi innych do reform, stworzenie EFW opóźni reformy.

Update: Prezes Bundesbanku Axel Weber nazwał pomysł EFW bzdurą. Dokładnie !!!

Wróciłem z nart we Włoszech, jak zwykle było świetnie.

Na początku grudnia zeszłego roku napisałem na blogu, że Grecja jest chorym człowiekiem Europy, oraz że jest to przypadek beznadziejny. W odróżnieniu od polityków, którzy debatują na temat Grecji ale niewiele wiedzą o tym kraju, pracowałem w Grecji jako informatyk pod koniec lat 1980-tych. Z własnego doświadczenia wiem, że w Grecji żadne poważne reformy nie mają szans. Kraj zaleją strajki przeciw cięciom wydatków i podwyżkom podatków, każdy rząd który zaproponuje bolesne reformy upadnie. Gdy pracowałem w Grecji jako informatyk, w ciągu kilku tygodni zrobiłem pracę, która normalnie zajmowała Grekom pół roku, wydajność pracy była bardzo niska i od tej pory niewiele się zmieniło. Dwa główne źróła dochodu Grecji, turystyka i transport morski zostały silnie dotknięte kryzysem u szybko się nie odrodzą. Grecja jest jednym z mniej konkurencyjnych i bardzo przeregulowanych krajów Europy. Uwaga, Polska jest jeszcze bardziej przeregulowana niż Grecja, co powinno być ostrzeżeniem dla naszych decydentów. Średni deficyt budżetowy Grecji od 1980 roku przekracza 7 procent PKB, Grecja jest krajem w którym liczba osób aktywnych zawodowo już się kurczy, co wpływa silnie negatywnie na potencjalne tempo wzrostu. Grecja nie powinna w ogóle być w strefie euro, bo weszła do EMU oszukując na danych.

New IMF global outlook has been released. IMF predicts almost 4% global growth in 2010.  It will attract media attention as the key message from the IMF. But there is one paragraph that should have attracted even more attention, a quote:

“Due to the still-fragile nature of the recovery, fiscal policies need to remain supportive of economic activity in the near term. The fiscal stimulus planned for 2010 should be fully implemented”.

IMF repeats the policy consensus, that we should continue to print money, run huge fiscal deficits as long as necessary, i.e.  as long as private demand remains weak.  Such policy recommendation is no surprise, after all anything against the policy consensus would be blocked by the board. So why bother, lets flock together around the wrong recipe, again.

IMF did not learn much during the crisis. US universities’ mafia that rules IMF cannot do any better. To see this clearly let me repeat the key paragraph from the IMF article IV consultation with the United States in 2003, it read:

“While monetary policy has responded aggressively to the economic slowdown, further easing may still be required if the recovery does not regain momentum. With inflation having fallen to near post-war lows and interest rates close to the zero bound, the appropriate bias is toward aggressive and preemptive action to support a healthy recovery. Although deflation risks in the United States appear modest, the FOMC’s strong signal of its readiness to act, and its willingness to use a broader range of policy instruments should deflationary pressures intensify, is welcome”

Yes. Exactly when the biggest asset bubble in the history was buiding at the light-speed, IMF was worried about deflation, hailed US zero interest rates and advocated that US should consider adopting other measures, such as quantitative easing. There could be no worse policy recommendation at that time.

It is high time that IMF does change. That it provides solid policy advice instead of flumsy policy consensus, which led to massive crisis of 2008, and will likely lead to another big crisis in the coming years, the crisis of developed countries sovereign debt. Recently CDS market priced in higher risk of sovereign default in rich countries that the risk fo corporate default of some large corporates located in these countries. Before IMF publishes its WEO and GFSR in Spring 2010, it should rethink its mission. We need policies that prevent crises, not ones that avoid one crisis at the price of creating another one.

G20 leaders met in Pittsburgh on 24-25 September and released a communique about the path forward. It is long and covers a very broad range of issues from financial stability to climate change and to development strategies. The key message is that G20 become the top official decision-making body and the global governance scheme should reflect the 21^st century power structure, not the past, although the pace of rebalancing – quota and vote in the IMF – remains slow and uncertain.

With respect to financial stability leaders voiced a need to increase capital in financial institutions, create powerful international supervision networks to control large transnational financial institutions, create better and tougher regulation (unified across major financial centers) and control bankers compensation, to reduce excessive risk. It is also welcome that simple leverage ratio will be imposed to reduce taking excessive leverage (asset to capital) that reached 60 !!! in some large financial institutions.

We will see how implementation proceeds, as it did not come unnoticed that US leader was verbally committed to free trade and WTO agenda and at the same time levied additional duties on Chinese tires. It is not forgotten, that IMF has impressive agenda for fighting global imbalances agreed among five powerful members of the G20 in 2006, and just few months later not only abandoned the agenda, but moved fast in the opposite direction (e.g. regarding US fiscal imbalance).

So far so good, but I think that G20 leaders “forgot” about one crucial issue, that will backfire in the next few years. One of the key reasons of the present financial crisis is huge complexity of financial derivatives, which creat rsik that nobody fully understands, including creators of this risk (large banks) and including regulators. We should also remember, that prime factor leading to creation of financial derivatives is REGULATION (to avoid paying taxes, to optimize between jurisdictions, etc.)> In my view the current policy direction is towards MORE REGULATION and towards MORE COMPLEX REGULATION. For example tough regulation on bankers’ pay will immediately result in new, more complex pay structure, that will aim at maintaining income levels (which are outrageous indeed). Therefore what is lacking in the G20 policy direction is a drive towards SIMPLICITY in financial markets.

As announced by the IMF today Mexico was the first country to indicate its interest in the Flexible Credit Line, dedicated for emerging markets countries with strong fundamentals, and not subject to any policy conditionality. Mexico, if approved by the Board, will draw up to $47bn, ten times its quota at the IMF.

Mexico is an investment grade country BBB+, but it is perceived as a country where the rule of law is hardly enforced. Therefore it is worth asking whether sound economies from Central and Eastern Europe, such as Poland,  should consider tapping IMF FCL to fill the foreign funding gap. The question should go even further. Austrian banks lent to the CEE countries an equivalent of 70% of Austria GDP, so problems with the region will inevitably lead to a collapse of Austria financial sector. Poland or Czech Republic would feel highly uncomfortable to be in the same basket as Mexico, but I would make a hell lot of a difference if Austria used FCL, as a precautionary instrument, and then recapitalized its daughter banks in CEE, which would help avoid recession in the regiona and will help Austrian banks (which will be burnt in Ukraine anyway). After Austria, Czech Republic and Poland could participate as well, and the threat of a crisis looming over this part of the world would definitely be over. For your information FCL accesibility conditions are below:

“The pre-set qualification criteria are at the core of the FCL and serve to signal the Fund’s confidence in the qualifying member’s policies and ability to take corrective measures when needed. At the heart of the qualification process is an assessment that the member (a) has very strong economic fundamentals and institutional policy frameworks; (b) is implementing-and has a sustained track record of implementing-very strong policies, and (c) remains committed to maintaining such policies in the future. The relevant criteria for the purposes of assessing qualification for an FCL arrangement include: (i) a sustainable external position; (ii) a capital account position dominated by private flows; (iii) a track record of steady sovereign access to international capital markets at favorable terms; (iv) a reserve position that is relatively comfortable when the FCL is requested on a precautionary basis; (v) sound public finances, including a sustainable public debt position; (vi) low and stable inflation, in the context of a sound monetary and exchange rate policy framework; (vii) the absence of bank solvency problems that pose an immediate threat of a systemic banking crisis; (viii) effective financial sector supervision; and (ix) data transparency and integrity. Strong performance against all these criteria would not be necessary to secure qualification under the FCL, as compensating factors, including corrective policy measures under way, would be taken into account in the qualification process”.

China car sales are bigger than in US. Capital flows from emerging to developed economies (call it a Lucas puzzle if you like). Former global leaders UK and USA nationalized their financial sectors and run 10 percent fiscal deficits, enjoying AAA ratings. I know that rating agencies missed the Asian crisis in 1997, they cheated investors on CDO ratings, but it is nothing comparing to their assessment of US or UK sovereign risk, you can call it any letter, but not triple A, just think of US government planning to issue 2 billion dollars worth of debt, and that is not taking into account president Obama printing press. Super-class (following David Rothkopf analysis) that ones ruled the world is gone, Russian oligarhs became micro- and then nano-garhs. Interest rates became meaningless, including USD and EUR LIBOR, the most important interest rate in the world. Nothing seems working, economic theory is of little help, and experience earned in the past 20 years it of even less help. Forget great moderation, this is not even the Greenspan’s age of turbulence. It is a great moment of reckoning it is also a Minsky moment. Anything can happen these days, even IMF is recommending high fiscal deficits to fend off recession. Remember the phrase called “Washington consensus”, a set of politically correct rules, ten commandments of US led economics religion. These gods are gone now. Godless world. Pain. Suffering.