Read more

In good old days we had 3-5-3 banking. Banking was simple, almost dull business. We took deposits at 3%, gave loans to client we knew at 5%, and went play golf at 3 PM. 3-5-3 simple banking. Today we employ math and physics Ph.Ds to create banking products. It is high time to go back to SIMPLICITY and to 3-5-3 banking. Therefore I see very little hope for decent progress, for decent reform, and for avoiding crisis-prone environment unless we properly eliminate the key factor behind future crises, which is excessive COMPLEXITY of financial instrument. To achieve simplicity we need LESS REGULATION, not more, and we need SMART GLOBAL REGULATION. G20 leaders so far failed to grasp this simple truth, and, unfortunately, seem to march in the opposite directions of more complex regulation.

Another issue that escaped G20 leaders attention is CONCENTRATION of financial activity. So far large banks took over other large banks that failed to survive on its own. This is dangerous as large concentration of power of financial institutions was another key reason behind the crisis, for example powerful banks were able to influence regulation, were able to agree on rules of the game, to mention the fourteen powerful families from the Superclass, David Rothkopf book. Without solving the issue of concentration and complexity we will continue to live in dangerous times.

I would suggest two issues to be put on the global agenda for Canada meeting – LESS COMPEXITY and LESS CONCENTRATION:

-          G20 is too many to take binding decisions, have you ever see a company managing board with 20 members that is effective. With respect to financial stability there should be a much smaller group that provides recommendations to leaders. A good starting point would be to form a Global Financial Products Forum, that would make recommendations on the path towards SIMPLICITY in the area of financial products. It’s members should be USA, UK, Eurozone, China, Japan and representative of the world of Islamic finance. The mandate should be delegated to people who understand the global financial landscape and have experience in central banking or financial regulation, for example: Frederick Mishkin (USA), Willem Buiter (UK), Otmar Issing (Eurozone) , Yi Gang (China), and equally well qualified senior figures from Japan and the world of Islamic finance

-          GPFP presents a typology of financial risk that should suffice the needs of real businesses around the world regarding financing and asset allocation.

-          Anything outside this scope is subject to small Tobin tax levied on every transaction above certain size. Revenues from this tax are used to fund the global regulatory body, which employs the best minds in the financial sector, such that their competencies and skill far outpace skill of those who create toxic financial instruments. Only when regulators have global reach and are very well paid, they will be able to act timely and effectively

-          Actions should be taken to break biggest financial institutions into smaller units, and in order to prevent the effect of “too interconnected to fall” we should design effective circuit breakers, to prevent domino effects.

We all want effective and safe financial markets. In the past decades effective meant less safe. It is high time to reverse this dangerous path. The only way to achieve this is less complexity and less concentration. We should return to 3-5-3 banking.

Hide it

Read more

(1) Obywatele są nierzetelnie informowani o stanie finansów publicznych i o kierunku polityki gospodarczej. Przypomnijmy, że polski rząd po raz pierwszy w histoii podał, że planowaną datą wejścia do strefy euro jest 2011 rok, podczas gdy w momencie ogłaszania było to niemożliwe. Rząd informował, że rewizja budżetu w 2009 roku nie będzie potrzebna, podczas gdy wszyscy ekonomiści zajmujący się finansami publicznymi wiedzieli, że rewizja jest nieunikniona. W końcu rząd sugerował, że zwiększenie deficytu w 2010 roku będzie niewielkie lub żadne, podczas gdy wzrost deficytu całego sektora oczywiście nastąpi, będzie znaczący i to pomimo zastosowania szeregu wielu elementów kreatywnej księgowości. Przypomnę, że osoby które zajmują się finansami publicznymi już w grudniu 2008 roku, na podstawie publikacji rządu (aktualizacja raportu o konwergencji, polecam analizę na stronie 26 o ile wzrośnie deficyt przy spadku tempa PKB o 1pp) mogły sobie policzyć, że przy oczekiwanym spowolnieniu wzrostu gospodarczego do 0-1 procent deficyt sektora finansów publicznych może przekroczyć 6 procent PKB w 2009 i 2010 roku. Ja rozumiem, że można mieć strategię nieinformowania obywateli o trudnej sytuacji w budżecie,żeby niepotrzebnie nie pogłębiać pesymizmu, ale myślę że została przekroczona granica, między działaniami z obszaru PR a rzeczywistą polityką gospodarczą. Uważam, że tak dalej być nie powinno. W szczególności przestańmy mówić, że mamy oszczędności podczas gdy przesuwamy deficyt z budżetu państwa do innych części sektora, czyli stosujemy kreatywną księgowość. Nawet kryzys finansowy i wzrost niepewności nie mogą uzasadnić tak dużej przepaści między komunikacją rządu na temat finansów publicznych, a realiami, które nas “zaskakują” po kilku miesiącach.

(2)  To że mamy wysoki deficyt budżetowy nie powinno nikogo dziwić. Polska od początku transformacji żyje w kulturze deficytu, w żadnym roku budżet nie miał nadwyżki, nawet nigdy nie był zbilansowany. Więc gdy przychodzi spowolnienie gospodarcze, deficyt musi wzrosnąć. Nie jesteśmy przy tym osamotnieni, większość krajów Unii ma duży deficyt, na co wskazują analizy Komisji Europejskiej. Niepokojące jest jednak to, że inne kraje mają deficyt finansów publicznych porównywalny z Polską na skutek potężnej recesji, podczas gdy Polska ma taki deficyt pomino tego, że uniknęła recesji  (zobacz prognozy Komisji Europejskiej. Na przykład oczekuje się, że Portugalia i Francja będą miały deficyty zbliżone do Polski, ale tam oczekuje się spadku PKB o 2-3 procent). To oznacza, że gdyby w Polsce wystąpiła recesja, finanse publiczne znalazłyby się w stanie trudno wyobrażalbego kryzysu, na przykład można sobie wyobrazić, że wtedy zabrakłoby pieniędzy na terminową wypłatę wynagrodzeń w sektorze publicznym  lub emerytur. Czy mamy w Polsce procedury, lub porozumienie polityczne które umożliwiłoby podjęcie sprawnych działań, gdyby takie ryzyko się zmaterializowało. To oczywiście pytanie retoryczne. Jesteśmy w zasadzie bezbronni i politycznie sklinczowani na wypadek recesji. Innymi słowy finanse publiczne mamy przystosowane do 5-procentowego wzrostu i wystąpienie recesji nie jest w ogóle uwzglęnione w zarządzaniu ryzykiem makroekonomicznym w Polsce.

(3)  Warto sobie także uzmysłowić, że żyjemy w okresie bardzo niskich realnych stóp procentowych. Wielu ekonomistów oczekuje, że 2-3 lata będzie konieczny znaczny wzrost realnych stóp procentowych na świecie, a więc także i w Polsce w celu ograniczenia ryzyka wzrostu globalnej inflacji. A to oznacza, że kraje które mają wysoki dług publiczny będą miały bardzo poważne problemy z obsługą długu publicznego i że koszty tego długu uniemożliwią utrzymanie wydatków pro-rozwojowych (inwestycyjnych) na poziomie koniecznym do utzymania wysokiej ścieżki wzrostu gospodarczego. Jeżeli nie podejmiiemy mądrych działań, ponad podziałami politycznymi, w celu ograniczenia poziomu długu publicznego, to gdy przyjdzie okres wysokich stóp procentowych możemy mieć poważne problemy gospodarcze.

(4)  Na razie głównym działaniem rządu, które ma ograniczyć tempo narastania długu jest przyspieszenie prywatyzacji, czyli osiągnięcie wpływów z prywatyzacji przekraczających 30 mld złotych w ciągu dwóch lat. To niewątpliwie słuszne działania, ale obarczone olbrzymim ryzykiem, bo nie wystarczy chcieć sprzedać, musi jeszcze pojawić się popyt po rozsądnej cenie. Z popytem bywa różnie, co najdobitniej pokazuje nieudana transakcja sprzedaży polskich stoczni. Zresztą zawsze ten, kto sprzedaje pod przymusem, musi sprzedać tanio. Czy mamy strategię działania na wypadek, gdyby nie było wystarczającego popytu na polskie firmy po dobrej cenie. To kolejne pytanie retoryczne.

(5) Należy zakładać, że wysoki wzrost gospodarczy w Polsce nie pojawi się w 2010 roku, być może nie pojawi się również w 2011 roku. To oznacza wysokie ryzyko, że dług publiczny w Polsce przekroczy najpierw 55%, a potem 60% PKB, widmo tego zagrożenia już krąży nie tylko nad budżetem kraju, ale także na budżetami polskich miast, czy szerzej wielu polskich samorządów. Czy samorządy mają gotowe strategie działania na wypadek, gdyby musiały zostać wdrożone drastyczne działania oszczędnościowe, takie jak w minionych miesiącach w wielu stanach w USA. Tego nie wiem, ale nie widziałem planów takich działań. Jeżeli ktoś widział, to proszę o przesłanie, chętnie opublikuję.

(6) Wydaje się wysoce prawdopodobne, że w sytuacji tak wysokiego deficytu pojawią się poważne problemy z terminowym wykorzystywaniem środków unijnych w 2010 i 2011 roku.

Oczywiście tak długo jak poparcie dla partii rządzącej oscyluje wokół 50 procent, co jest osiągnięciem na skalą europejską, politycy tej pratii mogą nie odczuwać powagi sytuacji, bo wysoki słupek popularności może przesłaniać ciemne chmury które zbierają się nad finansami publicznymi w Polsce. Jestem przekonany, że w kręgach rządowych już rozważa się podjęcie tymczasowych działań na wypadek pojawienia się ryzyka jeszcze większego deficytu. W 1999 roku stworzono możliwość, żeby ZUS pożyczał  dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pieniądze od banków, aby sztucznie zaniżyć deficyt budżetowy, Podobne działania już podjęto (nadwyżka w FUS przerodzi się w deficyt w 2010 roku i znowu będą pożyczać od banków), ale przecież łątwo sobie wyobrazić, że prawo zaciągania podobnych pożyczek może zyskać na drodze ustawowej na przykład NFZ, przeciez już w 2009 roku część deficytu przesunięto z budżetu państwa do Krajowego Funduszu Drogowego (i nazwano to oszczędnościami). Mogę sobie nawet wyobrazić porozumienie ponad podziałami dla takich działań z obszaru kreatywnego budżetowania. Jednak dzisiaj, gdy finanse publiczne w Polsce są na rozdrożu, potrzebne są rzeczywiste reformy, same kreatywne budżetowanie, czyli placebo, może się okazać niewystarczające.

W czasach wyjątkowych zagrożeń dla Polski naród potrafił się zmobilizować, potrafiliśmy zasypać podziały i stanąć razem w szeregu. Ale historia zna też przypadki, gdy wewnętrzne walki i partykularne, prywatne interesy osłabiły kraj i Polska stała się słaba, niezdolna do dalszego rozwoju. Właśnie teraz mamy kolejny, bardzo ważny test polskich elit, w najbliższych miesiącach zobaczymy czy nasze elity polityczne są w stanie się pozozumieć w celu uniknięcia  poważnego kryzysu w finansach publicznych, czy wręcz przeciwnie, skacząc sobie do gardła w mediach w celu podwyższenia słupka sobie i obniżenia konkurentom, pogrzebią szansę Polski na szybki rozwój. Lista reform które trzeba natychmiast podjąć, które wymagają zmian ustawowych, ale też takich które wymagają tylko decyzji rządu jest znana od lat, pisałem o tym wielokrotnie na tym blogu, pisali o tym wielokrotnie polscy i zagraniczni ekonomiści. Dlatego zamiast dyskutować o tym kto jest winien że mamy taką dziurę budżetową, czy może będzie jeszcze większa, albo czy może wzrost gospodarczy nagle nieoczekiwanie przyspieszy i problem się sam rozwiąże, zacznijmy rozliczać polityków z tego czy biorą się za poważne reformy, które wzmacniają konkurencyjność polskiej gospodarki. Stańmy murem za reformami. To nasz obywatelski obowiązek.

Hide it

Read more

There is no time to be spared, their is no money to be wasted, there is no man or woman to remain idle, we shall all unite to fend off the biggest threat that has faced Europe in the last two thousand years. It is this defining moment in the history of Europe, when national divisions should be removed, when local agendas should be abandoned, when we, Union citizens proud of our great history and culture should rise and declare: no more.

Wars in the past twenty centuries were fought by armies or navy fleets. The grand war of the 21st century is fought by scientists, researches, enginneers, and companies that turn ideas into products sold to billions of consumers. Before, the winning armies had superior weapons, more soldiers, wiser commanders-in-chief. In the 21st century battles are fought by teams of scientists, and the victory requires more creative minds, better ideas, better labs, better ability to commercialize innovation, better ability to market and sell new products and services. Nations that fail to develope these skills will persish, nations that build modern knowledge armies will prosper. One thing, however, has not changed. Similarly to wars of the past, the odds of winning the 21st century research and science war will be higher if our armies are led by great strategic minds, minds that can warm souls, can breed hope and optimism, can reinvigorate our innovative fabric that was with us for centuries. The time for the Union development strategy has come. It is a matter of choice.

….

I am planning to keep my speech in the military style. The key goal of my speech is to convince conference participants, that without effective Union-wide science and research strategy Europe can become a failed state in the next few decades, plagued by aging society, weak public finances, flooded by innovative products from Asia. I am looking for ideas, what should the new EU science and research strategy look like, what steps should be taken to win this knowledge war, do we have commander-in-chief to lead our scientific troops, who could play that role. What are Europe’s most significant achievements in the past that could help build effective research battle strategies and tactics in the future. Please share your ideas.

Hide it

Read more

Złota polska dekada będzie miała co najmniej cztery źródła. Po pierwsze dobra demografia, udział kreatywnego pokolenia w wieku 25-35 lat będzie wysoki i będzie przekraczał 8 procent populacji przez znaczną część dekady, podczas gdy u naszych sąsiadów (Czechy, Węgry) wyniesie mniej niż 7 procent. Pamiętajmy, że po 2020 roku demografia w Polsce gwałtownie się pogorszy, a w 2050 roku będziemy dziewiątym najstarszym krajem świata. Ale kolejna dekada będzie miała jeszcze dobrą, a z punktu widzenia innowacyjności i kreatywności, bardzo dobrą demografię. Po drugie, w ciągu kilku lat zlikwidujemy bariery infrastrukturalne, które silnie hamowały polski wzrost (autostrady, infrastruktura telekomunikacyjna, może nawet koleje), oczywiście za pieniądze unijne. Poza tym środki unijne będą przez kilka lat wzmacniały popyt krajowy, nawet jeżeli część z nich wydamy bez sensu (co już ma miejsce w wielu przypadkach). Po trzecie, w ciągu kilku lat zostanie wdrożona e-administracja, co powinno radykalnie obniżyć bariery administracyjne wzrostu gospodarczego, o ile zostanie poprzedzone analizą i poprawą procesów w administracji publicznej. Po czwarte, w takim środowisku e-gospodarki ujawnią się nasze talenty w obszarze nauk informatycznych (wygrywamy na zmianę z Rosjanami i Chińczykami wszystkie światowe konkursy) i jestem przekonany że w latach 2011-2020 w Polsce powstanie co najmniej jedna firma na miarę Google czy MySpace, globalny lider w jakiejś dziedzinie związanej z informatyką lub internetem, dziedzinie która prawdopodobnie dzisiaj jeszcze nie istnieje, ale ją wymyślimy i sprzedamy nowe produkty i usługi setkom milionów ludzi na całym świecie.

Dlatego radzę wszystkim przedsiębiorcom, żeby nie skupiali się wyłącznie na taktyce przetrwania dwóch lat kryzysowych, ale żeby rozpoczęli proces strategicznego pozycjonowania swojej firmy w dłuższym okresie, przygotowując się na nadchodzącą złotą polską dekadę.

I jeszcze jedna uwaga. Nadchodzą wybory, europejskie, samorządowe, prezydenckie i parlamentarne w latach 2009-2011. Wybierajmy mądrze, bo o ile w 2010 roku grupa wiekowa 20-39 lat będzie stanowiła 35 procent elektoratu (w wieku 20-100), o tyle udział tej grupy wiekowej spadnie drastycznie do 29 procent w 2020 roku. A wóczas starzejące się społeczeństwo może preferować podział istniejącego ciastka, a nie podejmowanie działań, żeby ciastko szybko rosło. Zatem również z tych powodów, politycznych, lata 2011-2020 to ostatnia dekada, w której możemy dokonać skoku cywilizacyjnego. Dobrze wykorzystajmy tę dekadę.

Hide it

Read more

Another book  I read this weekend was Jacques Attali “A brave history of the future”. Mr Attali is French economist and cofounder and first president of the European Bank of Reconstruction and Development. He tells a story of traveling “cores” which for some time – usually 50-150 years, become the center of the world, powerful, rich, innovative. He presents 9 episodes when cores were created, the last one in California. Then book presents a story showing USA loosing its dominance (after 2030) and world becoming a giant, borderless market ruled by hypernomads and insurance companies, with rapidly diminishing role of the state. Henry Kissinger called this book brilliant and provocative.

So you have two just released books with forecasts for 21st century. American CIA-related strategist predicts USA will rule the world, and French economist expects planetary war and planetary democracy to shape the new world, put end to USA dominance and create a global world powered by IT, widespread surveillance a run by hypernomads. But both books have common themes. Widespread and advanced technology is one, in one case USA will master it and use to its strategic advantage, in other book private companies use technology to take power from the state.

Friedman book is fun to read, clear, well explained, almost impossible to dismiss based on presented logic. Unfortunately the logic is partly false. It is based on the assumption, that past powers will become future powers (Turkey, Poland, Mexico were equal of even more powerful than todays global or regional powers in the past). The second logical mistake is that technological progress originates around military spending, and by definition USA spending dwarfs all others (indeed USA defense budget is 50% of global defense spending) so technological progress can be made only in USA (internet, space technology). But these days it is perfectly possible, that some maniac scientist will come up with a new energy formula in anyplace in the world, and the power of commercialization of innovation is highest in USA – true, but other countries can deliver as well. The third possible mistake is assumption that wars fought between countries will determine the future global order (because the always had). As you can see in the Attali book, there is another possibility perfectly plausible, when the masters of finance and innovation set the stage for the 21st century, and private armies become more powerful that state ones. So do not get to excited about Poland and Turkey becoming global powers and waging a war. Polish king Jan Sobieski the 3rd has fought the war against Turks and won the famous Viena battle, saving Europe from Turkich flood. This is unlikely to be repeated.

Late addendum. Please find below why Poland has far lower odds than Turkey or Mexico to become the world power, unless we one day get a smart government and right policies are adopted. Chart below taken from OECD  publication on education in 2030 shows that Poland will face dramatic fall in the number of students in 2025, irrespectively of the analyzed scenario. Turkey and Mexico will be on the opposite side of the scale, please note that today all three countries have similar number of students (2.1-2.3 mln). China has some 35 mln students, just a small reminder.

Hide it